Сұрақ:

Әйелдер киімін, бояну заттарын сатуға бола ма?

Жауап:

 

Сұрақ: Әйелдер киімін, бояну заттарын сатуға болады ма?


Жауап: Ғалымдар қандай бір зат халалға да харамға да қолдануға келетін болса, аталмыш сипаттағы затты жасауға да, сатуға да болады деп бірауыздан келіскен. Көптеген мубах (рұқсат етілген) заттарды халал мақсатта қолдануға немесе оны харам іске пайдалануға да мүмкіндігі бар. Мысалы пышақ, қысқа юбка, бейнекамера т.б. Пышақпен бір адамның жанын қиюға да немесе нан турауға да болады. Алайда бұлардың барлығын жасауға да, сатуға да шариғи тұрғыдан рұқсат етілген. Оған негіз ретінде мына қағиданы алға тартады: «Егер харамның нақтылығы анықталмаса, онда оны қолдануға болады». Яғни екі қолданысқа пайдалана беретін нәрселерді, кім харам жолға қолданса күнәсі өзіне, оған жасаушы, сатушы және делдал жауапты емес. Имам әз-Зәйлағи «Тәбиин әл-хақайық» аты кітабында негізі  харам болмаған  бірнеше нәрселерді (мүйізді қошқар, төбелесетін әтеш, көгершін) атап болған соң, «Бұларды сату харамға жатпайды. Өйткені олардың болмысы харам емес, керісінше тыйым салынған тұсы, қолданысқа пайдаланған ісі харам болып тұр дейді»[1]. Ендеше әрбір нәрсені жақсыға да жаманға да қолдануға болатын болса, онда оны сатуға рұқсат етіледі.

Әйелдер   киімді, макияжды өз үйінде күйеуінің алдында немесе көшеге шыққанда қолдануы мүмкін. Оның қандай жолға қолданып жатқанына сатушы жауапты емес. Істеген ісіне өздері жауап береді.

Осыған орай, әйелдердің киімін, боянатын заттарын жасауға да, сатуға да болады. Жауапкершілік қолданып жатқан адамның мойнына түседі. Егер дұрыс пайдаланса халал, харам іске қолданса күнәсін өзі көтереді.

 

 



[1]Әз-Зайлағи, «Тәбиин әл-Хақайық», 3/297.

Сұрақ:

Жол ережесін бұзу шариғатқа қайшы ма?

Жауап:

Сұрақ: Бағдаршамның қызыл түсінен өтіп кету шариғатқа қайшы ма?

Жауап: Адам жанын сақтау шариғаттың ең басты мақсаттарының бірі. Сондықтан пенденің өз өміріне қастандық ойлауына әсте болмайды. Асыл дінімізде жанды сақтау жайында біраз үкімдер бар. Мысалы, адам баласына өздерін өз қолдарымен апатқа ұшыратуға тыйым салынды. Ол жөнінде Алла Тағала Құранда:

وَلَا تُلۡقُواْ بِأَيۡدِيكُمۡ إِلَى ٱلتَّهۡلُكَةِ ... ١٩٥ 

«Өздеріңді өз қолдарыңмен қауіп-қатерге салмаңдар»[1], - деп бұйырған.

Сондай-ақ, жазықсыз адамды өлтіру харам етілген. Алла Тағала Құранда былай дейді:

 وَمَن يَقۡتُلۡ مُؤۡمِنٗا مُّتَعَمِّدٗا فَجَزَآؤُهُۥ جَهَنَّمُ خَٰلِدٗا فِيهَا وَغَضِبَ ٱللَّهُ عَلَيۡهِ وَلَعَنَهُۥ وَأَعَدَّ لَهُۥ عَذَابًا عَظِيمٗا ٩٣ 

«Ал кім бір мүмінді қасақана өлтірсе, оның жазасы – жәһаннамда мәңгілікке қалу. Әрі оған Алла ашуланады, қарғыс айтады және өте зор азап әзірлейді»[2].

 Пайғамбарымыз (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын): «Расында, сендердің қандарың, мал-мүліктерің және ар-намыстарың бір-біріңе қастерлі (қол сұғуға тыйым салынды)», – деген[3].

Жолда жүру ережесінің заңында бағдаршамның қызыл түсінің жануы жолдан өтпеуді міндеттейді. Егер өтіп кетсе, онда ол жол ережесін бұзған болып саналады да жауапқа тартылады. Бұл ереже шариғатымызға қайшы емес. Керісінше ол жанды, мал-мүлікті сақтауға үлесін қосады. Мұндай ережені бұзудың салдарынан жол апаты орын алып, тіпті, адамдардың өмірі қиылып жатады. Сондықтан жол ережесін сақтау шариғи тұрғыдан уәжіп саналады.

Осыған орай, бағдаршамның қызыл түсінен өтіп кетуге тыйым салынады. Өйткені ережені сақтамағанның салдарынан адамдар үлкен зиянға ұшырайды. Пайғамбарымыз (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын): «Исламда өзіне де өзгеге де зиян беруге болмайды»[4], - деген. Оған қоса, бұл қоғамда тәртіпсіздіктің жайылуына алып барады. Сондықтан әрбір адам өздерінің және өзгелердің жанын сақтау үшін жол ережелеріне бағыну тиіс.  



[1] «Бақара» сүресі, 195-аят.

[2] «Ниса» сүресі, 93-аят.

[3] Муслим риуаяты.

[4] Ибн Мәжә риуаяты.

Сұрақ:

wi fi иесінің рұқсатынсыз қолданудың үкімі қандай?

Жауап:

Жауап: Сымсыз ғаламтор желісін белгілі бір мөлшерде қаражат жұмсап, аталмыш қызметті қостырған азамат қана қолдана алады. Қызметті қостырған азаматтың рұқсатынсыз өзге тұлғалардың қолдануы шариғи тұрғыдан дұрыс болмайды. Себебі өзге тұлғаның мүлкіне рұқсатсыз қол сұғуға болмайды. Пайғамбарымыз (Алланың оған игілігі мен сәлемі болсын) бір хадисінде:

إِنَّهُ لَا يَحِلُّ مَالُ امْرِئٍ إِلَّا بِطِيبِ نَفْسٍ مِنْهُ

«Кісінің малы ол (қолдануға) разылық көрсеткенде ғана адал болады» деген.[1] Желіге қосылғанда оның қызметіне әсер етпеген күннің өзінде иесінің рұқсатынсыз желіні пайдалануға болмайды. Айта кетерлік жайт желінің құпия сөздермен немесе сандармен қорғалмауы кез келген тұлға пайдалануына болады дегенді білдірмейді. Өйткені құпия сөзді немесе санды қызметті қолданушы ұмытып яки қателесіп қоймауы мүмкін. Шынайы тақуа, мұсылман кісінің мұндай істерден аулақ болғаны жөн. Сондай-ақ көпшілік жүретін жалпы орындардағы (әуежай, вокзал) сымсыз ғаламатор желілерін шариғи тұрғыдан қолдануға болады. Себебі жалпылай рұқсат берілген. Дұрысын Алла біледі.

 



[1] Хадисті риуаят еткен имам Ахмед ибн Ханбал (Алла оны рақымына бөлесін)

Сұрақ:

ОРАЗА ЖАЙЫНДА ЖИІ ҚОЙЫЛАТЫН СҰРАҚТАР

Жауап:

1.Оразада сәресіне ұйықтап қалған адам не істейді?

Рамазан айында сәресіне тұрмаған кісі сол күнгі оразасына ниет етіп, ештеңе жеместен ауыз бекітеді. Себебі, Пайғамбарымыз (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) «ашура күні»[1] жаршыға былай жария етуді бұйырды: «Кім бір нәрсе жеп қойған болса, аузын күннің соңына дейін берік етіп тәмәмдасын. Ал ештеме жемеген адам, сол күйінше жемесін (ораза ұстасын)!»[2]. Бұл хадистен түсінетіміз, ораза кезінде сәресіге тұрмай таң атырған кісі де сол күнгі оразасын ұстайды.   

2.Сәресі уақытын күн шығысымен тоқтату керек пе?

Сәресінің аяқталу уақыты күннің шығуымен емес, таң намазының кіруімен есептеледі. Ендеше, аймағыңыздағы кесте бойынша таң намазы кіргенге дейін ауыз бекітіп үлгеруіңіз керек. Яғни, таң намазының уақыты кірісімен ішіп-жеуді тоқтату керек.

Құран Кәрімде ауыз бекіту уақыты жайында былай делінген: «...Таңға дейін, (яғни) «қара жіп» «ақ жіптен» айрылғанға дейін ішіңдер, жеңдер, содан соң оразаны кешке дейін толық орындаңдар...»[3]. Бұл аяттағы «қара жіп» – түнді, ал «ақ жіп» таңды білдіреді. Яғни, қараңғылық кетіп, таң анықтала бастаған уақытта ішіп-жеуді тоқтату керек деген сөз.

Сондай-ақ, Пайғамбарымыздың (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) кезінде сәресі уақытында екі азан айтылатын: бірі сахаба Біләлдің азаны, екіншісі сахаба Умму Мәктумның азаны.

Хз.Біләлдің азаны таң намазының уақыты кірмей тұрып айтылатын, ал Хз.Умму Мәктүмның азаны таң намазы кірісімен айтылады.  Пайғамбарымыздың (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) осы екі азан арасында сәресі ішкендігі, екінші азанда намазға тұрғандығы сахаба Зәид ибн Сәбиттен риуаят етілді[4]    

3. Науқас адам оразада не істейді?

Алла тағала құлына тек күші жететін нәрсесін ғана міндеттейді[5]. Өйткені Ұлы Жаратушы Иеміз бізге ауырлық емес, жеңілдік қалайды. Сондықтан Алла ауырған адамға ораза тұтпауына рұқсат берген.

Бұл жайында Құранда  былай делінген: «Рамазан айы туғанын көрсеңдер ауыздарыңды бекітіңдер. Ал кім де кім, сырқаттанса немесе жолға шықса (аузын ашуына рұқсат) басқа күндері қаза етсін. Алла сендерге ауырлық емес, жеңілдік тілейді..!»[6]. Тағы бір аятта: «Өз-өздеріңді қауіп-қатерге итермелемеңдер», - дейді.

Осы және басқа аяттарды негізге ала отырып ғалымдар: «науқас кісінің ораза тұтпауы кейде уәжіп, кейде мубах/рұқсат болады. Егер науқас кісінің ораза ұстауы өлімге алып келер болса, бұл адамның оразаұстамауы уәжіп (міндет). Ал егер ауыз бекітуі сырқатын арттырар болса немесе жазылуын баяулатар болса бұл жағдайда ораза ұстамауына рұқсат»[7], - деп үкім шығарған. Ендеше, ораза ұстай алмайтындай сырқат болсаңыз сізге ораза ұстау парыз емес. Бірақ науқасыңыздан айығып, ауыз бекітуге шамаңыз келген кезде тұтпаған күндеріңізді қаза етіп өтейсіз. Бұл кәффарат (арасы үзілмей ұсталатын) өтеміне жатпайтындықтан, бөліп-бөліп тұтсаңыз болады. Ал, бұған да денсаулығыңыз жарамаса, онда оразаның әр күніне пидия[8] төлейсіз. Пидия төлеуге де шамаңыз жетпесе, Алла мейрімді, кешірімді. Пендеге күші жетпейтін нәрсені міндеттемейді.

4. Рамазан айында төсек қатынасына түсуге бола ма?

Рамазан айында тек күндіз ғана, яғни ауыз берік кезінде төсек қатынасына түсуге рұқсат жоқ. Кешке ауызашар уақытынан кейін төсек қатынасына түсуге рұқсат. Бұның оразаға тиетін кесірі жоқ. Бұл жайында Жаратушы Иеміз Алла Тағала былай дейді: «Сендерге оразаның кешінде әйелдеріңе жақындасу рұқсат етілді. (Өйткені, бір-біріңді қорғауда) олар сендерге киім, сендер де оларға киім іспеттісіңдер...»[9]. 

Ауыз берік бола тұра күндіз бұл әрекетке әдейі барған жандар рамазаннан кейін 60 күн үзбей кәфарат қазасын өтеуі тиіс.

5.Сілекей не түкірік жұтса, ораза бұзыла ма?

Аузы берік кісі аузындағы сілекейін не түкірігін жұтса және жұтынса оразасы бұзылмайды. Адам сіңбірігін ішке тартып, жұтса да, ораза бұзылмайды. 

6. Рамазанда беттен сүйсе, ораза бұзыла ма?

Аузы берік кісінің беттен сүюі оразаны бұзбайды. Себебі, Пайғамбарымыздың (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) ауызы берік бола тұра әйелдерін сүйетіндігі Айша анамыздан жеткен[10].

Бұл жерде ескере кететін жағдай, егер әйелін сүйгенде шәует бөлініп кетпейтініне және жыныстық қатынасқа түсіп қоймайтынына сенімді болса, онда сүюіне рұқсат. Ал оған сенімсіз болса – мәкрүһ[11].

7. Аузы берік адамға өзен-көлге түсуге бола ма?

Ораза кезінде салқындау, жеңілдеу мақсатында өзен-көлге т.б жерлерге шомылуға немесе ғұсылдануға болады. Бұл оразаны бұзбайды[12]. Тек, ауыздан не мұрыннан ішке су кетіп қалмауын байқау керек. Әбу Дәуідтің сүнанында риуаят етілген хадисте Пайғамбарымыздың (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) аузы берік бола тұра ыстықтағандықтан немесе қатты шөлдегендіктен басына су құйғандығы айтылады[13]. Шомылу барысында құлағына кірген су да оразаны бұзбайды дейді ғалымдарымыз[14].

8. Ораза кезінде система салдыруға бола ма?

Кей жағдайларда табиғи жолдармен қоректене алмайтын кісілерге денені азықтандыру үшін инъекция (денеге дәрі жіберу) жасалып жатады. Сондықтан да, қазіргі таңдағы ғалымдарымыз мұндай ине салу немесе система алу оразаны бұзады дейді. Ал, одан өзгелері азық болмағандықтан әрі табиғи жолдармен асқазанға түспегендіктен оразаны бұзбайды деп отыр[15]. Ендеше, ем үшін салғызатын ине салу мен система алу оразаңызды бұзбайды. Алайда, оразадан әлсіреген денеге қуат беретін дәрі егуге аузы берік кісіге рұқсат жоқ. Ондай дәріні тек ауыз ашқаннан кейін ғана егуге болады.

9. Сағыз шайнау оразаны бұза ма?

Сағыздың дәмінен ауызда тәтті сұйықтық пайда болып, ол асқазанға түсетіндіктен, ораза бұзылады. Әрі бұл азық қатарына жататындықтан, бұған кәфәрат қазасын өтеуіңізге тура келеді. Яғни, сағыз шайнап, тәтті сұйықтықты жұтқан адам рамазан айынан кейін екі ай үзбестен ораза ұстайды. Бұл жаңа сағыз үшін. Ал, бұған дейін шайналған, тәтті дәмі қалмаған ескі сағызды шайнауға келетін болсақ, бұл мәкрүһ болып саналады.

Егер сағызды ораза кезінде ауыздағы жағымсыз иісті кетіру мақсатында шайнағыңыз келсе, бұдан басқа тәсілдерге жүгінуге кеңес береміз. Атап айтсақ, сағыздың орнына мисуак немесе тіс пастасын қолдансаңыз болады. Тек тіс пастасының көбігін жұтып қоймауды қатаң қадағалаңыз. Ал егер байқаусызда ішке кетіп қалған болса, онда сол күнгі орзаның қазасын ғана өтейсіз. Кәфәрат керек емес. Себебі, тіс пастасы азыққа саналмайды. 

10.Оразада тіс пастасын қолданса бола ма?

Ораза ұстаған адам ауызын тазалауын болады. Тіпті Пайғамбарымыз (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын): «Аузы берік кісінің тіс тазалағышы ол – мисуак», [16]- деген. Десе де, шариғатта аузы берік кезде себепсіз бір нәрсенің дәмін тату не шайнау- мәкрүһ, яғни ұнамсыз іс [17]. Бұған байланысты кей ғалымдар тіс пастасын қолданарда ішке кетіп қалмауын қадағалағанмен, оның дәмі, бәрібір, ауыз қуысында ұзаққа сақталып қалады. Сондықтан ораза ұстаған адамға тіс пастасы да мәкрүһ деген пікірде [18].  Алайда «оны қолдануға рұқсат. Тек ішке кетіп қалмауына көңіл бөлсін» деген ғалымдар да жоқ емес [19].  Ендеше, ішке кетіп қалу ықтималдығы болғандықтан, ауызы берік кезде тіс пастасын қолданбаған абзал. Ал, қолданғысы келген кісілер, ішке кетіп қалмау жағын қатаң ескергені жөн. Себебі, ол ішке кетіп қалса, оразаны бұзады.

11. Крем жағу оразаны бұза ма?

Терідегі ұсақ тесіктер арқылы ет пен терінің арасына сіңетін заттар оразаны бұзбайды. Мысалы, крем жағу, май жағу, судың ішінде ұзақ тұру, жараның бетіне дәрі таңу т.б. Тек крем не майды жаққан кезде тым қалындатпаған жөн. Себебі, қалың жағылған крем не май дәрет алғанда суды теріге жеткізбеуі мүмкін. Ал теріге су тимеген соң дәрет дұрыс болмайды.  

12. Жүкті әйелге ораза ұстау керек пе?

Шариғатта құрсақтағы немесе емізулі балаға зияны тиеді деп қауіптенген (жүкті не емізулі) анаға Рамазан оразасын  тұтпай, кейінге қалдыруына рұқсат[20].  Сахаба Әнәс бин Мәликтен риуаят етілген хадисте Пайғамбарымыз (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын): «...Күмәнсіз Алла тағала сапардағы адамға намазды қысқартып, ал оразаны жолаушыға және жүкті әйел мен емізулі әйелге міндеттемеді...»[21], - деді.

13. Намазы жоқтың оразасы қабыл ма?

Намаз оқымайтын кісі, рамазан айында ораза ұстаса, ұстаған оразасының сауабын алады. Алайда, намаз оқымай жүргені үшін де үлкен күнәға батады[22]. Өйткені, намаз мұсылмандығымыздың белгісі.  Ардақты Пайғамбарымыз (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) бұл жайында: «Шындығында, мұсылман мен кәпір және мүшриктердің  ара жігін айырар белгі  - намаз оқу[23]», - дейді. Сондықтан да, жора-жолдастарыңыз оразамен қатар намазға да бастағандары жөн.

14. Жұмысы ауыр кісіге ораза ұстамауға бола ма?

Оразаның өзінде нәпсімізге қиын келетін тұсы бар. Ораза мәнінің бір қыры да нәпсімізді басып, ноқталап, құлқынымыздың аш көздігін Алла ризашылығы үшін тәрбилеуде жатыр десек қателеспеспіз. Ендеше, жұмыс барысында ораза ұстау өлімге алып келетіндей қауіп тудырмаса немесе денсаулығымызға айтарлықтай нұқсан келтірмейтін болса,[24] яки бас айналып, құлап қалатындай күйге түспесеңіз, аздап қиналатынымыз үшін Алланың бұйрығынан бет бұрғанымыз жөн болмас. Алла Тағала құдси хадистің бірінде: «Адам баласының барлық амалы өзі үшін жазылады. Алайда, оразаның жөні бөлек. Оның қарымын тек Мен беремін. Өйткені, ол тек менің разылығым үшін ішіп-жеуден бас тартты. Ораза ұстаған адамның екі қуанышты сәті бар: біреуі ауызашар уақыты, екіншісі Аллаһ Тағаламен қауышар сәті. Ораза ұстаған адамның аузынан шыққан иіс Мен үшін жұпар иісті мисктен артық»[25], – деген.

15. Ине салса ораза бұзылады ма?

«Ине салса, ораза бұзыла ма?» дегенге келер болсақ, Имам Юсуф пен Имам Мұхаммәдтің (р.а.) тұжырымы бойынша «денедегі және бастағы «терең жараны» сұйық дәрімен емдесе де, ораза бұзылмайды. Себебі, дәрі ішке (азық секілді) табиғи жолдармен бармағандықтан, ішке түсуі екіталай»[26] дей отырып, ішке бір заттың табиғи жолдардан (ауыз, құлақ, мұрын, тік ішек) басқа жолдармен баруы оразаны бұзбайды деген. Ендеше салынатын ине де, «табиғи емес» жолдармен ішке баратындықтан, бүгінгі ғұламаларымыз ол да оразаны бұзбайды дейді.[27]

16.Тіс жұлдыру оразаны бұза ма?

Егер адам ораза кезінде тіс жұлдыртатын болса, онда оның оразасы бұзылмайды. Тіс жұлғаннан кейінгі аққан қанның ішке кетіп қалмауын байқау керек. Егер тісінен аққан қанды жұтып қойған жағдайда тек сол күнгі оразаның қазасын өтейді[28]. Тіс жұлғанда салынатын ине де, «табиғи емес» жолдармен ішке баратындықтан, бүгінгі ғұламаларымыз ол да оразаны бұзбайды дейді.

17. Ескі оразадан қарызы бар адам не істейді?

Ханафи мәзхабы бойынша өткен оразадан қалған қарыз күндерді осы келе жатқан рамазанға дейін өтеу шарт емес. Өйткені, Алла Тағала Құран Кәрімде: «Кімде-кім сырқаттанса немесе жолға шықса (аузын ашуға рұқсат) басқа күндері қазасын өтесін»[29], – дей отырып, Алла Тағала қаза ету уақытын шектемей, жалпылама айтып отыр. Сондықтан да, келесі рамазан айына дейін өтеу міндет емес. Десек те, оразаның қазасын тездетіп келесі оразаға дейін өтеп тастағаныңыз абзал[30]. Қазірден есептесек, Рамазан айының кіруіне бірнеше күн бар. Осы күндерді пайдаланып өткен жылдан қалған оразаңыздың қазасын өтеп алғаныңыз жөн. Ал Рамазанға дейін өтеп үлгермейтін болсаңыз, онда оны рамазаннан кейін де өтей аласыз. Кейбіреулер «өткен оразалардың қазасын алдағы Рамазанның оразасымен қатар ниет етіп өтеуге бола ма?» деген де сұрақ қойып жатады. Дінде бұған рұқсат жоқ. Қазаға ораза жеке ұсталады.

18. Рамазанда қан алдыру оразаны бұза ма?

Ораза ұстаған адамнан қан алдыру оразаны бұзбайды. Өйткені, ардақты Пайғамбарымыз (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) аузы берік бола тұра қан алдыртатын болған. Сахих Бухариде риуаят етілген хадисте сахаба Абдулла ибн Аббас (р.а.) былай дейді:«Алланың Елшісі (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) аузы берік бола тұра хижама[31] жасататын»[32].

Әйтсе де, аузы берік адам қан алдыртқанда әлсіреп, ораза тұтуы қиындап кететініне көзі жететін болса, оған қан алдыру мәкрүһ болып саналады. Бұл жайында сахаба Әнәс ибн Мәликтен (р.а.) бір кісі: «Сендер аузы берік кісіге қан алдыруды (хижама) құптамаушы ма едіңіздер?» – деп сұрағанда, сахаба: «Егер әлсіздік тудырған болса, біз оны құптамайтынбыз»[33][3] – деген екен.

19.Ұшақтағы адам ауызашар уақытын қалай анықтайды?

Ұшақтағы адам жергілікті ораза кестесін емес, күннің батуын негізге алады. Мысалы, жергілікті кестеде «сағат осыншада ауызашар» дегенімен, ұшақтағы адамға күн әлі батпаса, ол кісі кестедегі уақытқа емес, күннің батуына қарайды[34]. Кесте уақыты жердегі ораза ұстаушылар үшін арналған. Өйткені, Құранда айтылғандай, сәресіні ішуді тоқтату уақыты таң қылан бере бастауымен, ауызашар уақыты күннің батуымен білінеді[35]. Бұл жолаушы кезде оразасын бұзғысы келмегендер үшін. Ал, жалпы дініміз сапарда ауыз ашуға рұқсат етеді. Тек рамазан айынан кейін сол күннің қазасын өтеуді ұмытпауы керек.

20. Жолаушы міндетті түрде аузын ашуы керек пе?

Жаратушы Иеміз Алла тағала ораза кезінде пенделеріне кейбір жағдайда ораза ұстамауға рұқсат еткен. Сол рұқсаттардың бірі - жол жүргенде ораза ұстамау[36][1]. Бұл дегеніміз: ауызы берік адам өзінің тұрақты жерінен ең кемі 85-90 шақырым ұзақтықтағы жерге жолға ниеттеніп шықса, ол кісіге ораза ұстамауына рұқсат етіледі. Бірақ – міндет емес. Яғни, кімде кімнің жолаушы кезінде оразаға қауқары жетсе, аузын ашқаннан гөрі оразасын жалғастыра бергені абзал.

Ендеше, сіз де: «жол жөнекей ораза ұстауға күшім жетеді», - десеңіз ауызыңызды ашпағаныңыз дұрыс.

21. Оразада етеккірі тоқтаған әйел не істейді?

Оразаның күндізінде (сәресінің уақыты өтіп кеткен соң) етеккірі тоқтаған әйел сол күні ауыз бекітпейді. Ауыз бекітетін болса, ораза тұтқан болып есептелмейді. Рамазаннан кейін сол күнді де, алдыңғы тұтпаған кұндерімен қосып қазасын өтейді. Сәресіге дейін хайызы тоқтаса, оразаға ниет етіп ауызын бекітеді.[37] 

22. Құсса ораза бұзыла ма?

Ораза кезінде аузы берік кісі «еріксіз» құсса ораза бұзылмайды. Ал ауызды толтыра әдейі құсу оразаны бұзады. Ондай жағдайда Рамазан айынан кейін сол күнді қайта тұту керек. Кәфарат қазасы керек емес. Ауыз толы болмаса бұзылмайды.

Бұл жайында имам Тирмизиден жеткен хадисте Пайғамбарымыз (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын): «Еріксіз құсық келген кісі (оразасын) қазасын өтемейді. Ал әдейі құсқан болса (сол күнгі оразаның) қазасын өтесін»[38], - дейді[39].

23. Тарауық намазын тек ораза ұстағандар ғана оқиды ма?

Тарауих намазы ораза айында оқылатын құлшылық түрі. Пайғамбарымыз (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) оразада бұл намазды үнемі оқығандықтан үкімі - «бекітілген сүннет».  Аталмыш намазды оразаны тұтқан да, тұтпаған да оқыса сауапқа кенеледі.

Тарауих намазын оқудың сауабы жайында Алланың Елшісі (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын): «Кімде кім, Рамазанда сауабын үміт ете отырып, Алла разылығы үшін Тарауық намазын оқыса, оның өткен күнәлары кешіріледі»[40], - деген.

[1] Мұхаррам айының оныншы күні.
[2] Сахих Бухари, Китабус Сиям, 1824-хадис
[3] Бақара – 187 аят.
[4] Әл-Асқалани, Фатхуль Бари, Бабу Уақтиль Фәжр: 550 хадис түсіндірмесі.
[5] Бақара сүресі, 286 аят.
[6] Бақара сүресі, 185 аят
[7] Әл-Кәсәни, Бәдә’иғ – 2/609 бет.
[8] Шариғатта ауруларының айығуы үміт етілмеген жандар мен ораза ұстауға шамасы жетпейтін  қарт кісілер (ұстамаған оразасын қаза ете алмаса) рамазанның әр бір күні үшін бір кедейді тамақтандырады. Бұны «фидия» дейді. Фидияны ақшалайда беруге болады.   Бір кедейді отыз күн таңда және кешке тамақтандыру немесе алпыс кедейді бір күн таңертең яки кешке тамақтандыру жеткілікті. Фидия беруге шамасы келмесе Алладан кешірім тілейді. М.Исаұлы, Қ.Жолдыбайұлы, Ислам Ғылымхалы – 329 бет. Алматы.
[9] Бақара сүресі, 187 аят.
[10] Бухари, Китабус саум – 1827.
[11] Хидая – 1/310 бет.; Әл-Айни, Биная - 4/44 бет.
[12] Фатауаль Исләмия, Даруль Ифта әл-Мысрия, 1/100 бет.
[13] Әбу Дәуід, Китабус Сиям, 2365-хадис. Сахих.
[14] Фатауаль Һиндия – 1/224 бет.
[15] Мәжмәғуль Фиқһиль Исләми әд-Дуәли, 1997ж, 28 тамыз – 03 шілде аралығында берілген 91-96 қаулысы.; Din Isleri Yuksek Kurulu, Oruc. 42-s. Ankara. 2010 sene
[16] Ибн Мәжә
[17] М.Исаұлы. Қ.Жолдыбайұлы, Ғылымхал  - 319 бет.
[18] Таһмаз, Әл Фиқһул Ханафи – 1/422-424 бет.
[19] У.Зухайли, Фатауа муғасыра – 34 бет.
[20] Әл-Кәсәни, Бадаиғ – 2/614 бет.
[21] Ибн Мәжә – 1667.
[22] а) У.Зухайли: Фатауа Муғасыра – 32 бет. Дамаск.; б) http://qaradawi.net/
[23] Муслим, Иман – 134.
[24] Имам Мухаммад Әбу Захра, Фәтәуә: Сиям.
[25] Бухари, саум, 2; Муслим, Сиям, 152.
[26] Әл-Кәсәни, Бадаиғ – 2/607 бет.
[27] 
[28] Ибн Ғабидин – 3/368 бет.
[29] Бақара сүресі, 185-аят.
[30] Бахрур Раиқ – 2/499-бет.
[31] Емдік мақсатта қан алдыру.
[32] Бухари, Саум, 1837-хадис.
[33] Бухари, Саум, 1838 – хадис.
[34] Доктор Проф. Али Жума: http://www.dar-alifta.org/ViewFatwa.aspx?ID=859; Diyanet fetvalari fetva nom. 83.
[35] Бақара сүресі, 187 аят.
[36] Құран Кәрім, Бақара сүресі – 184 аят.
[37] Бадаиғ – 2/597 бет.
[38] Тирмизи сүнәні, Китабус Саум, 720-хадис.
[39] Әл-Мәйдани, әл-Лубәб – 1/166 бет; Мәрғинани, Әл-Хидая – 1/312 бет.
[40] Сахих Муслим – 759 хадис. Имам Науаи шархы.

Абдусамат Қасым
date11.06.2015 readCount1560 categoryОраза readmoreТолығырақ
Сұрақ:

Ұлттық мерекеміз – әз Наурызды ел мұсылмандарының тойлауы дұрыс па, бұл шариғатқа қайшы емес пе? Осыған жауап жазсаңыздар. Мәулен

Жауап:

Көшпенді қазақ өркениетіміздің ұлттық нышандарының бірі - Наурыз мерекесі. "Наурыз" сөзі – зороастризм сенімінде болған парсы елінің  тілінен аударғанда "жаңа күн" деген мағынаны білдіреді. Бұл мейрамның шығу тарихын кейбір ғалымдар зороастризммен, отқа табынумен байланыстырса, кейбір тарихшылар Парсы патшалығының жорықтарымен байланыстырады. Зороастризм сенімі бойынша жақсылықтарды жарықтан, жамандықтарды қараңғылықтан бастау алады.

Наурыз мерекесін осы айдың  22-күні тойлауының себебі, жамандықтың бастауы түнгі қараңғылықтың жіңішкеріп, күндізгі жарықтың ұзаруы, зороастризмдегі жарықтың жақсылықтың бастауы ретінде көрініс тапқан. Бұл сенімде от жарық көзі саналып, ерекше құрмет көрсетілген. Наурыздың 21 күні отты алаулатып жағып, жаңа жылды қарсы алған. Қазіргі күнде де парсы тектес ұлттар Наурыз мейрамында отты жағып, пәле жаладан тазару ретінде үстінен секіріп жатады. Ал, біздің ұлтымыздың Наурыз мерекесінде отты алаулатып жағуды үрдістен үзген.

Себебі, отқа табыну ислам сенімі бойынша Аллаға серік қосу болып табылады.

Қазіргі таңда наурыз мейрамы – діни мереке емес, ұлттық мереке ретінде тойланады.  Бұл қалың қыстан аман-есен шығып, күн нұрына бөленіп, жаңа жылды қарсы алу мерекесі. Наурыз мерекесінде көріскен жандар бір-бірін құшақ жая қарсы алып, игі тілектер айтады. Ал ислам дінінде негізгі мейрам ораза айт пен құрбан айт болып саналады.

Наурызды бұрынғы парсылардың сеніміндей етіп тойлау ислам дініне қарама-қайшы. Біздің қазақ халқымызға ислам діні сонау Қарахан мемлекеті кезінен енгені анық. Наурыз мерекесі қазақ елімен біте қайнасқан мереке ретінде шариғатымызға қайшы келмейді. Ұлыстың ұлы күнін тойлау – ежелден түркі жұртында бар дәстүр. Мәселен, еліміздің батыс өңірінде күні бүгінге дейін жалғасын тауып келе жатқан "Көрісу" деген дәстүр бар.

"Көрісу" дәстүрі Наурыздың 14-не тойланады. Бұл дәстүр бойынша қыстың көзі қырауда, шаруаның жайымен жүріп қалған ағайын көктем шығып малдың аузы көкке тиіп, алды-арты кеңейгеннен кейін амандық-саулық сұрасып, бір-біріне сәлемдесе барады.  "العرف محكم" "Әдет-ғұрып" фиқһ қағидасы бойынша, елдің бұрынғы салт-дәстүрлері ислам негіздеріне қайшы келмей, қоғамдық қатынасты оң реттеген болса, бұл салт-дәстүрлер сақталады.

Бүгінгі дәстүріміздегі Наурыз мерекесінің исламға ешқандай алабөтендігі жоқ. Бұрынғы Наурыз мерекесін от жағып қарсы алушылық дәстүрімізден әлдеқашан шығарылып тасталған. Ал, қазіргі қазақ қауымының тойлап жүрген Наурыз мерекесінде қыстан күйзеліп шыққан елдің көңілін көтеру мен қазақи құндылықтарымызды жандандырып, көкпар беріп, ат шаптырып, палуандар күресін өткізіп, ән-жыр, айтыс-терме ұйымдастырылып, араздасқан адамдар осы күні татуласып, бір-біріне жақсы бата берісіп, "ұлыс оң, ақ мол болсын" деген сияқты ізгі тілектерімен қауышып жатады. Пайғамбарымыздың (с.а.у) хадисінде "Амалдар ниетке байланысты..." деп айтылған. Біздің ниетіміз отқа табыну емес, салт-дәстүрлерімізді жаңғырту мақсатында, оны сақтай отырып, келешек ұрпаққа жеткізу. Алла толық білуші.

Сұрақ:

Ассаламу алейкум уа рахматуллах,Амандасу мәселесі: амандасқанда қазақшалап асалаума ағалейкум деп амандассақ дұрыспа? немесе мағынасы өзгеріп кетіп күнә боладыма? Әділхан Орынбасарұлы

Жауап:

Уағалейкум әс сәлям Әділхан! Жоқ, қазақшалап сәлем беруге болады, мағынасы өзгермейді. 

date31.12.2014 readCount1918 category readmoreТолығырақ
Сұрақ:

Ашура күні не істеген абзал? (Асқар)

Жауап:

Араб тіліндегі «Ашура» сөзінің мағынасы  «Ашара» яғни  мұхаррам айының «оныншы» күні деген мағына береді. Біздің жыл санауымыз бойынша 622 жылы Пайғамбарымыз (с.ғ.с.) Меккеден Мәдина қаласына көшкен жылы мұсылманша жылдың басы болып саналады. Яғни, һижри жыл санауы мұхаррам айымен басталады. Биыл мұхаррам айы   қарашаның 25 -і күні басталды. Ал мұхаррамның оныншы күні қарашаның 3 - не  сәйкес келіп отыр.  Осы күні көптеген оқиғалар болған. Пайғамбарымыз (с.ғ.с.) Мәдинаға келген кезінде иаһудилердің мұхаррам айының оныншы күні ораза ұстап жатқанын көріп: «Бұл қандай ораза?»,- деп оның  мәнісін сұрайды Сонда олар: «Бұл күннің біз үшін маңызы зор. Өйткені, Аллаһ тағала бұл күні Мұсаны (ғ.с.) дұшпаннан құтқарған. Перғауынның көзін жойған. Мұса (ғ.с.) да осы күні шүкіршілік ретінде ораза ұстаған»,- деп жауап береді.Сонда  Аллаһ Елшісі  (с.ғ.с.): «فَأَنَا أَحَقُّ بِمُوسَى مِنْكُمْ» «Мұсаға (ғ.с.)  сендерден  мен жақынырақпын», - деп өзі де ораза ұстап басқаларға да ораза ұстауды әмір етеді. Ол кезде Рамазан оразасы парыз емес еді. Келесі жылы Рамазан айының оразасы парыз етілгенде, ашура күні ұсталатын оразаны әр адамның еркіне қалдырады.  Осылайша ашура күні ораза ұстау «мұстахаб» сауапты амал болып есептеледі.  Ибн Аббастың жеткізген риуаятында иаһудилерге ұқсамау үшін ашура күніне бір күн қалғанда, яғни тоғызыншы, оныншы немесе оныншы, он бірінші күндерін қоса ораза ұстауды өсиет еткені де бар.

Сондай-ақ,  ашура пайғамбарлар тарихында да ерекше орны бар күн. Мәселен, Адам (ғ.с.) пайғамбардың тәубесінің қабыл болуы, Нұһ (ғ.с.) пайғамбардың кемесінің тоқтауы, Ибраһим (ғ.с.) пайғамбардың оттан құтылуы, Мұса (ғ.с.) пайғамбардың дұшпандардан құтылуы, Жақыптың (ғ.с.) ұлы Жүсіппен қауышқан күні.

Сондықтан да біз де осы күнді босқа өткізіп алмай көбірек құлшылық жасап елімізге, халқымызға береке-бірлік, тыныштық тілейік.

Бірде бір кісі келіп Пайғамбарымыздан (с.ғ.с.): «Рамазаннан кейін қай уақытта ораза ұстағаным абзал?» - деп сұрайды. Пайғамбарымыз (с.ғ.с.) оған: «Мұхаррам айында ораза ұста. Өйткені ол - Аллаһтың айы. Тағы бір күн бар, ол күні Аллаһ бір қауымның күнәсін кешірген, сол күні басқа қауымның күнәларын да кешіре алады», - деді. Пайғамбарымыз (с.ғ.с.) тағы да былай деген: «Ашура күні ұсталған ораза сол күнге дейінгі бір жылдық күнәға өтеу болатынына үміт етем».

Бұл күні оразадан басқа да қайыр-садақа беру секілді игі істерді қоса атқарған дұрыс. Әркім өз шама шарқынша жақындарына, туыстарына, көрші-қолаңына жақсылық жасаса, хадистерде оның көп сауапқа кенелтетіні айтылған. Пайғамбарымыз (с..ғ.с.) әсіресе Ашура күні отбасы  мүшелеріне көбірек көңіл бөліп,  сый-сияпат жасауды  өсиет еткен. «Кімде-кім Ашура күнінде жары мен отбасындағыларға жомарттық танытса, Аллаһ тағала жыл бойы оның жанұясына береке молшылық нәсіп етеді». Бұл жерде айтылған отбасы ұғымына туыс-туған, көрші-қолаң, жетім-жесірлер де кіреді.

Сұрақ:

Имамның намаздан кейін жамағатпен тәспі тартып, Құран оқуына қандай дәлел бар? Тасболатов

Жауап:

Жалпы парыз намаздардан кейін зікір айтып, дұға жасау – сүннет. Алла елшісінің (с.а.у.) бұған қатысты сахих хадистері жеткілікті. Мысалы, Әбу Һурайрадан (р.а.) жеткен Муслимдегі риуаятта Алла елшісі былай дейді: «Кімде-кім әрбір намаздан кейін 33 рет «сұбханаллаһ», 33 рет «Алхамдулиллаһ», 33 рет «Аллаһу әкбар» десе, бәрін қосқанда тоқсан тоғыз болады, ал жүзіншісінде...

Сұрақ:

Құрбан шалу жайлы жиі қойылатын сауалдар

Жауап:


1.
Құрбан шалудың сыры не?

Құрбан шалу бірқатар хикметтер үшін міндет етілген, олар:

1) Нығметке шүкіршілік.

Құран Кәрімде: «Алла Тағаланың нығметтерін санасаңдар, оның есебіне жете алмайсыңдар...»[1], – деп ескертілгендей, құрбан шалу – Алла Тағаланың пендеге берген сансыз нығметтеріне деген шүкіршілік. Адам баласы ғұмыр бойы Жаратқан Құдірет Иесінің қисапсыз нығметтеріне бөленеді. Мәселен, бір жылдан келесі жылға аман-есен жету. Иман нығметі. Дене-мүшенің саулығы нығметі. Мал-дүние де сол нығметтер қатарында. Міне, осы нығметтердің барлығы үшін пенде Алла Тағалаға шүкіршілік етуге міндетті. Құрбандық шалу – шүкіршіліктің бір көрінісі. Қан шығарумен құлшылық орындалады, яғни Құран Кәрімнің: «(Ей, Мұхаммед!) Анығында, Біз саған Кәусарды бердік. Раббың үшін намаз оқы және құрбандық шал»[2], – деген әмірін орындаған болады.

 

date25.09.2014 readCount1382 category readmoreТолығырақ
Сұрақ:

Егер құрбан шалу міндеті бір шаңырақ астында тұрып жатқан анасы мен оның кәмелетке толған балаларына жүктелген жағдайда олардың әрқайсысы бір-бір қойдан союы тиіс пе, әлде барлығы үшін бір құрбан шалу жеткілікті ме? Асхан

Жауап:

Ханафи мәзһабы бойынша құрбан шалу уәжіп (міндетті) болуы үшін адамның жеке табысының көлемі зекет пен пітір садақадағыдай, қарыздары мен негізгі қажеттіліктерін санамағанда, 20 мысқал (85гр) алтынға немесе осыған пара-пар ақшаға я болмаса басқа бір мүліктің құнына тең болуы тиіс. Мұндай мөлшерде мал-мүлкі болмаса оған құрбандық шалу міндетті емес. Аллаһ елшісі (с.а.с.): «Кедей мен жолаушыға құрбан шалу міндетті емес»[1] деген. Зекет берген кезде аталған мүлік пен ақша мөлшері табылған сәттен бастап бір жыл тұруы керек. Ал құрбан мен пітір-садақаның айырмашылығы бір жыл толуы міндетті емес.

Егер отбасы бірге жұмыс істеп, ақша табатын болса және әйелі мен балаларында жеке меншік құқығы болмаса (отбасылық мүлік бөлінбейтін болса), отбасының иесі құрбандыққа бір мал сойғаны жеткілікті, басқаларына құрбан шалу керек емес.

Ал, егер әйелі мен балаларының табыстары бөлек болса, олардың әрқайсысы өз табысын өз қалауымен жұмсап, жеке-жеке дүниелері болса, құрбанды да бөлек шалады.

Әйелдің жинаған мүлігі, мейлі ол ақша, алтын немесе басқа бір заттар түрінде болсын, нисап мөлшеріне жететін болса, ауқатты әйел болып саналады және оған зекет, пітір садақа беріп, құрбан шалу міндеттеледі.



[1] Лубаб, Китабул- удхия, 1/350.